Bize küçük yaşlardan beri “merhametli ol” denir. Yardım etmemiz, üzgün olanı teselli etmemiz, ihtiyacı olanla paylaşmamız öğretilir. Ama çoğu zaman merhametin ne olduğu kadar ne olmadığı üzerinde pek durulmaz.
Ve işte bu yüzden bazen acımayı, küçümsemeyi, hatta kendi vicdanımızı rahatlatmak için yapılan göstermelik yardımları merhamet sanırız. Oysa merhamet sadece başkasının acısına bakıp gözyaşı dökmek değil, o acıyı çoğaltmamaya çalışmaktır. İşte bu yüzden derim: Merhamet acımak değildir; acıtmamaktır.
Acımak, çoğu zaman yukarıdan bakmak içerir. “Ben iyiyim, sen kötüsün, sana yardım edeyim de kendimi iyi hissedeyim” diyen bir iç ses taşır. Ama merhamet, eşitlik zemininde yürür. Kendisini üstün görmeden, karşısındakini ezmeden, incitmeden yaklaşır insana. Acımak, bir bakıma “sen zavallısın” demektir. Oysa merhamet, “hepimiz insanız, başımıza her şey gelebilir” diye fısıldar.
Merhamet, bir yoksula para verirken göz göze gelmekten kaçınmamaktır. Ya da bir çocuğun başını okşarken, onun kişiliğine zarar vermemektir. Belki bir hayvanı beslerken sadece karnını doyurmak değil, korkutmamaktır. Bazen susmak, bazen konuşmak… Bazen “haklıyım ama sustum” diyebilmektir merhamet. Yani sadece görünürde bir yardım ya da duygu değil; ince bir farkındalık, bir çarpıntı, bir özdenetimdir.
Gerçek merhamet, birini üzebilecekken üzüntüsünü çoğaltmamayı seçmektir. Bazen en sert söz dilin ucuna kadar gelir ama karşındaki incinmesin diye yutarsın; işte o bir merhamettir. Kimi zaman doğruyu söylemek bile acıtabilir ama merhamet, doğruyu bile söylerken nezaketi elden bırakmamaktır.
Bir öğretmenin öğrenciye kızarken sesini kontrol etmesidir merhamet. Bir ebeveynin çocuğunun hatasında bile onun gözyaşına saygı göstermesidir. Bir işverenin işçisine, “evine ekmek götüren bir insan bu” diyerek yaklaşmasıdır. Kısacası, merhamet bir karakter özelliğidir ama aynı zamanda bir tercihtir. Günlük hayatımızda her an karşımıza çıkan bir yol ayrımıdır: Acıtacak mıyım, yoksa merhametle yaklaşacak mıyım?
Ve evet, bazen merhamet hiç kimsenin görmediği bir anda yaşanır. Birinin ardından kötü konuşmamaktır. Sessizce bir açığı kapatmaktır. “Bunun adı iyilik değil, insanlık” demektir.
Unutmayalım: Acımak duygusal bir tepkidir, gelip geçebilir. Ama acıtmamak bir vicdan kararıdır. Kalıcıdır. Kendine hâkim olmayı, başkasının canını kendi egomuzun önünde tutmayı gerektirir.
Bugün belki bu farkı hatırlamanın zamanıdır. Belki çocuğunu azarlarken, belki trafikte sinirlenirken, belki bir arkadaşına kırgınken... Kısaca her ilişkide, her anda kendimize şu soruyu soralım:
Acıyor muyum, yoksa merhamet mi ediyorum?
Çünkü gerçek merhamet, iz bırakmaz. Sessizdir ama derin izler taşır. Ve belki de dünyayı asıl değiştiren şey, büyük kahramanlıklar değil; kimsenin görmediği küçük merhamet anlarıdır.
